Search
  • ΕΛΛΗΝΕΣ

Το πολιτικό όραμα του Εθνομάρτυρα Ρήγα Φεραίου (1757-1798)


Ο Ρήγας Φεραίος γεννήθηκε στο Βελεστίνο Θεσσαλίας, όπου έμαθε και τα πρώτα του γράμματα. Το 1782 βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη, στην οποία αποκτά εκτός από ελληνική και ευρωπαϊκή παιδεία κοντά στους Φαναριώτες, την ελληνική αριστοκρατία της Πόλης. Στην συνέχεια μεταβαίνει στο Βουκουρέστι, την πρωτεύουσα της Ηγεμονίας της Βλαχίας και εργάζεται ως Γραμματικός στην αυλή των Ελλήνων ηγεμόνων της Μαυρογένη και Σούτσου, ενώ ταυτόχρονα «ασχολείτο κατ’ ιδίαν και εις τα εθνικά συμφέροντα». Στο Βουκουρέστι συνδέεται και με την επίσημη προξενική αρχή της επαναστατημένης Γαλλίας.


Το 1796 εγκαθίσταται οριστικά στην Βιέννη, όπου αρχίζει και την επαναστατική του δράση. Εκδίδει την Μεγάλη Χάρτα της Ελλάδος, η οποία απλωνόταν από τα Καρπάθια και τον Δούναβη ως την Κρήτηαπό την Αδριατική θάλασσα και το Ιόνιο Πέλαγος ως τον Εύξεινο Πόντο και την Μικρά Ασία.


Το 1797 εκδίδει στην Βιέννη ένα φυλλάδιο με τίτλο «Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μ. Ασίας, των Μεσογείων νήσων και της Βλαχομπογδανίας. Υπέρ των νόμων Ελευθερία, Ισοτιμία, Αδελφότης και της Πατρίδος». Η πολιτική αυτή Διακήρυξη, που φανερώνει τους εθνικούς, κοινωνικούς, πολιτικούς οραματισμούς του Ρήγα, περιλαμβάνει τέσσερα μέρη: Την Επαναστατική προκήρυξη, την Διακήρυξη των Δικαίων του ανθρώπου (35 άρθρα), που είναι επηρεασμένες από την Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του ανθρώπου της Γαλλικής Επαναστάσεως του 1789, το Σχέδιο του Συντάγματος (124 άρθρα) και τον περίφημο Θούριο.



Η Μεγάλη Χάρτα της Ελλάδος

Ο Ρήγας οραματιζόταν την ίδρυση μιάς Βαλκανικής Ομοσπονδίας, που θα είχε ελληνοκεντρικό χαρακτήρα, λόγω της μακράς πολιτιστικής παραδόσεως των Ελλήνων με ισότιμη, όμως, συμμετοχή σ΄ αυτήν όλων των λαών της. Θα συμπεριελάμβανε δηλαδή στους κόλπους της διάφορα γένη, χωρίς διακρίσεις και διαχωρισμούς φυλετικούς, γλωσσικούς και θα βασιζόταν στις αρχές της ανεξιθρησκίας. Όμως, το Σχέδιο Συντάγματος προβλέπει ότι η σημαία της θα έχει ως έμβλημα το ρόπαλο του Ηρακλέους και τρεις σταυρούς και ως επίσημη γλώσσα ορίζει την ελληνική. Δηλαδή η Πολιτεία του θα βρισκόταν υπό ελληνική πολιτική και πολιτιστική επιρροή. Το ότι ο χριστιανισμός δεν παρακάμπτεται φαίνεται και στον Θούριό του, στον οποίο καλεί όλους, «να κάμωμεν τον όρκον επάνω στον Σταυρόν» και


«Ψηλά στα μπαϊράκια σηκώστε τον Σταυρόν

και σαν αστροπελέκια χτυπάτε τον εχθρόν».



Το Σχέδιο Συντάγματος

Ας δούμε τα σχετικά άρθρα του Συντάγματος του Ρήγα:

Άρθρο 1. Η Ελληνική Δημοκρατία είναι μία μ’ όλον οπού συμπεριλαμβάνει εις τον κόλπον της διάφορα γένη και θρησκείας. Δεν θεωρεί τας διαφοράς των λατρειών με εχθρικό μάτι. Είναι αδιαίρετος, μ’ όλον οπού ποταμοί και πελάγη διαχωρίζουν ταις επαρχίαις της, αι οποίαι όλαι είναι ένα συνεσφιγμένον αδιάλυτον σώμα


Άρθρον 2. Ο ελληνικός λαός τουτέστιν ο εις τούτο το βασίλειον κατοικών, χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και γλώσσης, διαμοιράζεται εις πρώτας συναθροίσεις εις τας τοπαρχίας, δια να βάλη εις πράξιν την αυτοκρατορικήν εξουσίαν του, ήγουν συναθροίζεται εις κάθε επαρχίαν δια να δώση την γνώμην του επάνω εις κανένα πρόβλημα.


Άρθρον 7. Ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου τούτου χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και διαλέκτου, Έλληνες, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένιδες, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενεάς.


Άρθρον 53. Όλοι οι νόμοι και προσταγαί γίνονται εις την απλήν των Ελλήνων γλώσσαν, ως πλέον ευκατάληπτον και εύκολον να σπουδασθή από όλα τα εις το βασίλειον τούτο εμπεριεχόμενα γένη. Ομοίως και όλα τα έγγραφα των κρίσεων και άλλων δημοσίων πράξεων.


Στο Άρθρο 121 κηρύσσει ότι οι Έλληνες «δεν κάνουν ποτέ ειρήνην με έναν εχθρόν, οπού κατακρατεί τον ελληνικόν τόπον». Διαχρονικό το μήνυμα του Ρήγα…..

Ο Θούριος

Ο Θούριος του Ρήγα δεν ήταν απλά ένα πατριωτικό, ιερό τραγούδι, το οποίο συγκινούσε τις καρδιές των ομογενών του στην Βιέννη, στην Ελλάδα και αλλού, αλλά ένα επαναστατικό προσκλητήριο, σάλπισμα ξεσηκωμού, για όλη την τουρκοκρατούμενη Βαλκανική και την Εγγύς Ανατολή:


Ως πότε, παλικάρια, να ζούμεν στα στενά,

μονάχοι, σα λιοντάρια, σταις ράχαις, στα βουνά;[…]

Καλλιό ΄ναι μίας ώρας ελεύθερη ζωή,

παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή! […]

Με μια καρδίαν όλοι, μια γνώμην, μια ψυχή,

χτυπάτε του τυράννου την ρίζαν, να χαθή!

Ν΄ ανάψωμεν μια φλόγα σε όλην την τουρκιά,

να τρέξ’ από την Μπόσνα και ως την Αραπιά!

Ψηλά στα μπαϊράκια σηκώστε τον Σταυρόν

και σαν αστροπελέκι χτυπάτε τον εχθρόν! […]


Το τέλος

Όμως, το τέλος ήλθε με την σύλληψή του στις 19 Δεκεμβρίου 1797 στην Τεργέστη από την αυστριακή αστυνομία. Ακολούθησαν και οι συλλήψεις επτά φίλων του στην Βιέννη. Η Πύλη ζητάει την έκδοσή τους από τις αυστριακές αρχές και μετά από διαπραγματεύσεις παραδόθηκαν στις 10 Μαΐου 1798 στον Τούρκο Διοικητή του Βελιγραδίου, όπου φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και στραγγαλίστηκαν όλοι στις 22 Μαίου 1798 από τους Τούρκους δημίους τους και τα λείψανά τους πετάχτηκαν στον Δούναβη ποταμό. Τα ονόματα των επτά Ελλήνων πατριωτών, πλην του Ρήγα, είναι:


Ευστράτιος Αργέντης, έμπορος από την Χίο, ετών 31.

Αντώνιος Κορωνιός, έμπορος και λόγιος από την Χίο, ετών 27.

Δημήτριος Νικολαϊδης, γιατρός από τα Γιάννενα, ετών 32.

Ιωάννης Καρατζάς, λόγιος από την Λευκωσία της Κύπρου, ετών 31.

Θεοχάρης Γεωγίου Τουρούντζιας, έμπορος από την Σιάτιστα,

ετών 22.

Ιωάννης Εμμανουήλ, φοιτητής της ιατρικής από την Καστοριά, ετών 24 και ο αδελφός του

Παναγιώτης Εμμανουήλ, υπάλληλος του Αργέντη, ετών 22.


Ο θάνατός τους και ιδιαίτερα του Ρήγα έπεσε σαν κεραυνός στις ψυχές των απανταχού Ελλήνων. Η θυσία τους βλάστησε τον σπόρο της Ελευθερίας.


«Ο Ρήγας σπέρνει τον σπόρο της Ελευθερίας», λεπτομέρεια από τον

πίνακα Η πτώση της Κωνσταντινουπόλεως του Παναγιώτη Ζωγράφου (Εθνικό Ιστορικό Μουσείο).



ΑΝΝΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

(Πτυχιούχος Ανθρωπιστικών Σπουδών

και απόφοιτος Σχολής Δημοσιογραφίας).



Βιβλιογραφία

ΚΑΨΗ ΑΝΤ., Ο Ρήγας Φεραίος και οι διεκδικήσεις του υπόδουλου Ελληνισμού κατά τον 18ο αιώνα, Αθήναι, 1949.

Περιοδικό ΔΙΑΒΑΖΩ, τεύχος 235, 21/3/1990.

«ΡΗΓΑΣ ΒΕΛΕΣΤΙΝΛΗΣ, Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά»,

Η Καθημερινή, Επτά Ημέρες, 22 Μαρτίου 1998 (Αφιέρωμα).